Bu sayfa, muhasebeciden gelen belgeyi geldiği hâliyle gösterir ve değerlemecinin hangi satırı alıp nereye yazacağını satır satır işaretler. İşletme temsilidir; ancak mizan dengesi kuruşuna kadar tutar ve marjları TCMB Sektör Bilançoları dağılımının makul bandındadır (brüt %9,5 — sektör medyanı %8,95, Q3 %11,80). Tüm tutarlar bin TL, dönem: 31.12 itibarıyla kapanış öncesi genel geçici mizan.
1 · Belge: Genel Geçici Mizan — "Yıldız Petrol Ltd. Şti." (bin TL)
| Kod | Hesap Adı | Borç Bakiyesi | Alacak Bakiyesi |
|---|---|---|---|
| 100 | Kasa | 850 | |
| 102 | Bankalar | 14.600 | |
| 120 | Alıcılar | 9.700 | |
| 128 | Şüpheli Ticari Alacaklar | 300 | |
| 129 | Şüpheli Tic. Alacak Karşılığı (−) | 300 | |
| 153 | Ticari Mallar | 12.400 | |
| 250 | Arazi ve Arsalar | 18.000 | |
| 252 | Binalar | 26.500 | |
| 253 | Tesis, Makine ve Cihazlar | 21.000 | |
| 254 | Taşıtlar | 3.200 | |
| 255 | Demirbaşlar | 2.400 | |
| 257 | Birikmiş Amortismanlar (−) | 19.800 | |
| 300 | Banka Kredileri | 8.500 | |
| 320 | Satıcılar | 24.300 | |
| 335 | Personele Borçlar | 480 | |
| 360 | Ödenecek Vergi ve Fonlar | 1.850 | |
| 400 | Banka Kredileri (Uzun Vadeli) | 4.100 | |
| 500 | Sermaye | 30.000 | |
| 540 | Yasal Yedekler | 2.500 | |
| 570 | Geçmiş Yıllar Kârları | 4.830 | |
| 600 | Yurt İçi Satışlar | 418.500 | |
| 602 | Diğer Gelirler (lokanta kirası) | 1.680 | |
| 610 | Satıştan İadeler (−) | 900 | |
| 621 | Satılan Ticari Mallar Maliyeti (−) | 379.400 | |
| 631 | Pazarlama, Satış ve Dağıtım Gid. (−) | 9.600 | |
| 632 | Genel Yönetim Giderleri (−) | 17.800 | |
| 642 | Faiz Gelirleri | 2.350 | |
| 646 | Kambiyo Kârları | 1.150 | |
| 649 | Diğer Olağan Gelir ve Kârlar | 480 | |
| 659 | Diğer Olağan Gider ve Zararlar (−) | 320 | |
| 660 | Kısa Vadeli Borçlanma Giderleri (−) | 5.400 | |
| 679 | Diğer Olağandışı Gelirler (sigorta tazminatı) | 1.800 | |
| 689 | Diğer Olağandışı Giderler (−) | 250 | |
| TOPLAM | 522.620 | 522.620 |
İlk kontrol her zaman en alt satırdır: borç toplamı = alacak toplamı (522.620 = 522.620 ✓). Tutmuyorsa belge eksik veya hatalıdır; hiçbir satırına güvenilmez.
2 · Mizandan Gelir Tablosuna (6'lı hesaplar)
| Kalem | Kaynak hesap | Tutar (bin TL) |
|---|---|---|
| Brüt satışlar | 600 + 602 | 420.180 |
| Satış indirimleri (−) | 610 | −900 |
| Net satışlar | 419.280 | |
| Satışların maliyeti (−) | 621 | −379.400 |
| Brüt satış kârı (marj %9,51) | 39.880 | |
| Faaliyet giderleri (−) | 631 + 632 | −27.400 |
| Faaliyet kârı (marj %2,98) | 12.480 | |
| Diğer olağan gelir/gider, net | 642+646+649−659 | +3.660 |
| Finansman giderleri (−) | 660 | −5.400 |
| Olağandışı gelir/gider, net | 679−689 | +1.550 |
| Dönem kârı (vergi öncesi) | 12.290 |
Makullük testi: brüt marj %9,51, TCMB akaryakıt perakendesi dağılımında medyan (%8,95) ile Q3 (%11,80) arasında — market/yıkama payı olan istasyon için tutarlı. Faaliyet marjı %2,98 de medyanın hafif üstünde. Tablo savunulabilir.
3 · Değerlemecinin Çıkarım Tablosu: Mizandan FMOP'a
| Adım | İşlem | bin TL |
|---|---|---|
| 1 | Faaliyet kârı (yukarıdan) | 12.480 |
| 2 | − 602'deki lokanta kirası: sözleşmeye dayalı ayrı akış, işletme kârı değil | −1.680 |
| FMOP — sürdürülebilir işletme kârı | 10.800 | |
| 3 | İşletme değeri: 10.800 ÷ %9,8 (kapitalizasyon oranı) | 110.204 |
| 4 | Lokanta kirası ayrı: 1.680 ÷ %7,5 (sözleşmeli kira, düşük oran) | 22.400 |
| Toplam gösterge değer | ≈ 132.600 |
642 faiz geliri, 646 kambiyo kârı, 679 sigorta tazminatı ve 660 finansman gideri hesaba hiç girmedi: ilk üçü işletmenin değil kasanın/talihin geliri, sonuncusu sahibin finansman tercihi. Yalnızca sarı gelir satırları (642+646+679 = 5.300) FMOP'ta bırakılsaydı değer 5.300 ÷ %9,8 ≈ 54,1M şişerdi (~%41); dördü birden bırakılsaydı net etki −100'e iner ve fark ~1,0M'de (%1'in altında) kalırdı — ama bu tesadüfi denklik, işletme dışı kalemleri ayıklamama hatasını meşrulaştırmaz.
Not: Maaş maliyeti, mizanda (632 içinde) ne kayıtlıysa o kullanılır; ayrıca varsayımsal işletmeci maaşı eklenmez. Yalnızca ücretsiz aile emeğiyle dönen küçük işletmelerde, giderin piyasa karşılığıyla tamamlanması gerekebilir — bu örnek kurumsal kayıt düzeni varsayımıyla kurulmuştur.
4 · Bilanço Tarafının Söyledikleri (mavi satırlar)
- 320 Satıcılar 24.300: Akaryakıtta en büyük borç kalemi tipik olarak dağıtım şirketidir; stokun (153: 12.400) yaklaşık iki katı — dağıtıcı vadeli mal veriyor, işletme sermayesini o finanse ediyor. Bayilik sözleşmesinin süresi ve şartları bu yüzden değer için kritiktir.
- 153 Ticari Mallar 12.400: Yakıt + market stoku; cironun ~11 günü. Aşırı yüksekse ölü market stoku, aşırı düşükse tablo tarihi ile sezon uyumsuzluğu sorgulanır.
- 253 Tesis/Makine 21.000 ve 257 Amortisman 19.800: Pompa-tank parkı defterde neredeyse tamamen itfa olmuş — yenileme yatırımı (tank yenileme, otomasyon) yakındır; projeksiyona bakım-yatırım payı koymadan kapitalize etmeyin.
- 120 Alıcılar 9.700: Taşıt tanıma / filo satışlarının izi; ciroya oranı (%2,3) makul. Şişkinse tahsilat riski, gelir kalitesini düşürür.
- 102 Bankalar 14.600: 642'deki faiz gelirinin kaynağı — kasadaki bu para mülkün değil şirketin varlığıdır; işletme mülkü değerine eklenmez.
5 · Aktarım Haritası: Hangi Kalem, Değerleme Tablosunda Hangi Alana?
Değerleme çalışma tablosunun (veya hesaplayıcının) alanlarını mizandan doldururken kullanılacak reçete. Tutarlar bin TL:
| Değerleme alanı | Mizandan alınacak hesaplar | Tutar |
|---|---|---|
| GELİR alanına yazılır | ||
| Yıllık işletme cirosu (FMT tabanı) | 600 − 610 (602'deki kira HARİÇ) | 418.500 − 900 = 417.600 |
| Kiralık birim geliri (ayrı satıra/alana) | 602 Diğer Gelirler (lokanta kirası) | 1.680 |
| GİDER alanına yazılır | ||
| Satılan malın maliyeti | 621 | 379.400 |
| İşletme giderleri | 631 + 632 | 9.600 + 17.800 = 27.400 |
| Gider alanı toplamı | 406.800 | |
| HİÇBİR ALANA GİRMEZ (ayıklanır) | ||
| 642 faiz geliri · 646 kambiyo kârı · 649 diğer olağan gelir · 659 diğer olağan gider · 660 finansman gideri · 679 sigorta tazminatı · 689 olağandışı gider · vergi karşılığı | ||
Gelir alanı − gider alanı = 417.600 − 406.800 = 10.800 = Bölüm 3'te faaliyet kârından inilerek bulunan FMOP. İki yol aynı sonucu vermiyorsa bir kalem ya iki alana birden yazılmış ya da hiçbirine yazılmamıştır — aktarımın turnusol testi budur. Kiralık birim geliri (1.680) bu hesabın DIŞINDA, kendi alanında durur ve ayrı (daha düşük) oranla kapitalize edilir.
1) 602'deki kirayı ciroda bırakıp bir de mülkün kiralık bölümünü ayrıca değerlemek — aynı geliri iki kez saymaktır. 2) Dönem kârını (12.290) FMOP sanmak: aradaki 1.490'lık fark, ayrı keplenecek kira (1.680) ile faaliyet dışı gelir/gider netinden (−190) oluşur. 3) Mizan toplamını kontrol etmeden satır almak. 4) Ciroyu pompa otomasyon raporuyla (litre × ortalama fiyat) çapraz doğrulamamak — 600 hesabı beyandır, otomasyon ölçümdür.
Özet: Mizanda değerlemecinin rotası: denge kontrolü → 6'lılardan gelir tablosu → yeşil satırlarla faaliyet kârı → sarı satırların ayıklanmasıyla FMOP (12.480 → 10.800) → ayrı akışların ayrı kapitalizasyonu (≈132,6M). Mavi bilanço satırları sayıya girmez ama riskin haritasını çizer: dağıtıcı borcu, itfa olmuş pompa parkı ve stok düzeyi, oran takdirinin gerekçeleridir.