Müşterinin verdiği mali tablo makul mu? Bunun nesnel testi, TCMB'nin her yıl yayımladığı Sektör Bilançolarıdır (www3.tcmb.gov.tr/sektor): on binlerce firmanın gerçek beyanlarından toplulaştırılmış, NACE koduna göre ayrıştırılmış gelir tablosu ve bilançolar. Bu dersteki bütün sayılar bu kaynağın 2023–2024 yayınından alınmıştır; hiçbiri temsili değildir.
Akaryakıt Perakendeciliği (NACE 473 — 10.648 firma, 2024)
| Kalem (bin TL yerine milyar TL) | 2023 | 2024 | 2024 marj |
|---|---|---|---|
| Net satışlar | 874,4 | 1.289,9 | — |
| Satışların maliyeti | 804,3 | 1.175,6 | — |
| Brüt kâr | 70,1 | 114,3 | %8,9 |
| Faaliyet giderleri | 48,4 | 85,8 | — |
| Faaliyet kârı | 21,7 | 28,5 | %2,2 |
| Finansman giderleri | 10,4 | 24,9 | — |
| Dönem net kârı | 11,4 | 9,0 | %0,7 |
Okuma: akaryakıt bir hacim işidir — brüt marj %9'un altında, faaliyet marjı %2 civarında. 2024'te finansman gideri (24,9 milyar) faaliyet kârına (28,5) dayanmış durumda: sektör, stok ve alacak finansmanını pahalı kredilerle taşıyor. Firma başına ortalama net satış ≈ 121 milyon TL/yıl.
Önceki dersin istasyonu: brüt marj %9,3, faaliyet marjı %3,0. Sektör geneli %8,9 ve %2,2 → istasyon her iki katmanda ortalamanın hafif üstünde; savunulabilir, ama %15 brüt marj beyan eden bir istasyon görürseniz market/yıkama payı yüksek olmalı ya da tabloda sorun var demektir. Sektör verisi, tekil beyanın turnusoludur.
Oteller (NACE 551 — 12.611 firma, 2024)
| Kalem (milyar TL) | 2023 | 2024 | 2024 marj |
|---|---|---|---|
| Net satışlar | 396,2 | 614,2 | — |
| Brüt kâr | 148,8 | 185,3 | %30,2 |
| Faaliyet kârı | 75,4 | 57,5 | %9,4 (2023: %19,0) |
| Kambiyo kârı / (zararı), net | (41,8) | (12,0) | — |
| Enflasyon düzeltmesi kârı, net | ≈0 | +39,2 | — |
| Finansman giderleri | 51,5 | 60,0 | — |
| Dönem net kârı / (zararı) | (13,0) | +54,0 | — |
Bu tablo, normalizasyonun neden hayati olduğunun ders kitabı örneğidir:
- 2023'te sektör net zararda — ama zarar işletmeden değil, 122,4 milyar TL'lik kambiyo zararından (döviz kredili sektör + kur hareketi). Faaliyet kârı 75,4 milyarla gayet sağlıklıydı.
- 2024 net kârı 54,0 milyar — fakat bunun içinde 77,1 milyar TL "enflasyon düzeltmesi kârı" (net +39,2) var: 2024'te uygulanan enflasyon muhasebesinin defter etkisi, nakit üreten bir kazanç değil. Ayıklarsanız sektör aslında başa baş civarındadır.
- Değerlemeci ikisini de kapitalize etmez: otelin FMOP'u faaliyet kârı katmanından kurulur; kambiyo ve enflasyon düzeltmesi satırları normalizasyonda tablodan çıkar.
Bilançodan İki Değerleme Sinyali (2024)
| Kalem (milyar TL) | Akaryakıt (473) | Otel (551) |
|---|---|---|
| Aktif toplamı | 623,5 | 2.080,9 |
| Binalar (defter, brüt) | 174,6 | 1.287,3 |
| Stoklar | 98,7 | 120,6 |
| Banka kredileri (KV+UV) | 65,1 | 350,7 |
Otel bilançosunun %62'si binadır — sermaye yoğun sektör; kredi yükü de buna paraleldir (350,7 milyar; ağırlıkla uzun vadeli). Akaryakıtta ise stok + ticari alacak (185 milyar) banka kredisinin üç katı: işletme sermayesi işi. Bu yapı, iki sektörün cap oranı farkının bilanço tarafındaki açıklamasıdır: otelde değer taşınmazda, akaryakıtta işletme akışındadır.
Sahada Kullanım Reçetesi
- Müşteri tablosunu aldığınızda üç marjı hesaplayın (brüt, faaliyet, net) ve NACE koduna uyan sektör tablosuyla karşılaştırın; ±birkaç puan dışındaki her sapmanın açıklamasını isteyin.
- Kambiyo, faiz geliri, enflasyon düzeltmesi, önceki dönem ve tek seferlik kalemleri FMOP'tan ayıklayın — sektör örneğinde görüldüğü gibi bunlar net kârı iki yöne de savurabilir.
- Aynı siteden ölçek kırılımı (BUYUK/ORTA/KUCUK/MIKRO dosyaları) ve TCMB Verileri sayfasındaki sektör oran serileri, konu işletmenin ölçeğine uygun kıyas sağlar.
Sektör ortalaması bir bağlamdır, hedef değildir: iyi konumdaki istasyon ortalamanın üstünde marj yazabilir. Test, "ortalamaya eşit mi" değil, "sapma açıklanabilir mi" sorusudur. Ayrıca toplulaştırılmış veride zarar eden firmalarla kâr edenler iç içedir; medyan firma, ortalamadan daha mütevazı görünür.
Özet: TCMB Sektör Bilançoları, beyan edilen tabloların nesnel turnusoludur: akaryakıtta ~%9 brüt / ~%2 faaliyet marjı, otelde ~%30 brüt / ~%9-19 faaliyet bandı (2024/2023). Otel sektörünün 2023 zararı ve 2024 kârı, kambiyo ve enflasyon muhasebesinin defter kârını nasıl savurduğunu, dolayısıyla FMOP normalizasyonunun neden pazarlıksız olduğunu gösterir.